नासाच्या Deep Space food challenge सपर्धेतील विजेत्यांची घोषणा

 

नासा संस्था - 30 सप्टेंबर  

नासा आणि कॅनडियन स्पेस एजन्सी तर्फे भविष्यकालीन मंगळ मोहिमेतील अंतराळवीरांसाठी Deep space food challenge Mars to table -2026 हि स्पर्धा जाहीर करण्यात आली होती ह्या मध्ये अंतराळवीरांसाठी विकसित जीवनसत्त्वयुक्त उत्पादित अन्नप्रणालीचा वापर करून अंतराळातील जेवणातील नाविन्यपूर्ण अन्नपदार्थ कमी वेळेत,कमी श्रमात निर्धारित परिस्थितीत आणि साहित्यात तयार करून त्यांचा आराखडा सादर करण्याची संधी देण्यात आली होती नासा आणि CSAच्या नियमानुसार निकषांची पूर्ती करणाऱ्या अंतिम विजेत्या स्पर्धकाची नावे गुरुवारी घोषित करण्यात आली  

ह्या स्पर्धेत जगभरातील 33 देशातील आणी अमेरिकेतिल 28 राज्यातील नागरीक सहभागी झाले होते त्यातील निवडक 113 स्पर्धकांमधुन पाच जणांची अंतिम निवड करण्यात आली त्यांना 650,000 डॉलर ची बक्षिसे देण्यात आली 300000 डॉलरचे पहिले बक्षीस Philadelphia येथील Chinyere Ukeje ह्यांना मिळाले असून त्यांनी Adaptive Nourishment Infrastructure (ANI) अन्न तंत्रज्ञान प्रणाली सादर केली दुसरे 200,000 डॉलरचे बक्षीस Rosemead येथील Cislune  ह्यांना मिळाले असून त्यांनी Fresh Ferment Reserve Food Infrastructure चा वापर करून विकसित अन्न तंत्रज्ञान प्रणाली सादर केली 

भविष्यकालीन दूरवरच्या अंतराळ मोहिमेतील अंतराळवीर आणि अंतराळ स्थानकातील अंतराळवीरांना पौष्टिक,सकस आणि चविष्ट अन्न निर्मिती करता यावी ह्या साठी आणी पृथ्वीवरील धान्य ऊत्पादन तंत्रज्ञान विकसित करण्यासाठी नासा संस्था आणी कॅनडीयन स्पेस एजन्सी (CSA) ह्यांनी Deep Space Food Challenge स्पर्धा जाहीर केली होती ह्या स्पर्धेत अंतराळवीरांच्या निरोगी आरोग्यासाठी त्यांना जीवनसत्त्वयुक्त पौष्टिक आणी सुरक्षित अन्न ऊत्पादन प्रणाली संशोधीत करण्याची संधी देण्यात आली होती हे अन्न ऊत्पादन कमी साहित्य,कमी पाणी वापरून,कमी जागेत करता येणे आवश्यक होते 

अंतराळविरांना अंतराळातील झीरो ग्रव्हिटितील तरंगत्या वातावरणात पाण्याच्या कमतरतेत पदार्थ बनवणे अशक्य असते त्या मुळे सध्या स्थानकात वास्तव्य करणाऱ्या अंतराळविरांना पृथ्वीवरील नासा संस्थेत तयार केलेले डिहायड्रेटेड प्रिझर्व केलेले अन्न पाठविले जाते पण भविष्यकालीन मंगळमोहिमेतील अंतराळविरांना मंगळावर  पोहोचण्यासाठी नऊ महिने लागतील आणी ईतके दिवस हे प्रिझर्व अन्न पुरणार नाही स्थानकातील अंतराळविरांना वेळोवेळी स्थानकात जाणाऱ्या कार्गो शिप मधून अंतराळमोहिमेतील अंतराळविरांसोबत अन्न फळे व इतर सामान पाठविण्यात येतात पण मंगळमोहिमेतील अंतराळविरांना असे अन्नपदार्थ व सामान पाठवता येणार नाही नासा आणी कॅनडियन स्पेस संस्थेने जाहीर केलेल्या ह्या स्पर्धेतील सहभागी स्पर्धकांना ह्या समस्या विचारात घेऊन धान्य ऊत्पादन आणी अन्नपदार्थ निर्मितीचे एकत्रित नवीन विकसीत तंत्रज्ञान सादर करणे आवश्यक होते  

ह्या वर्षी ह्या स्पर्धेचे नियम आव्हानात्मक होते भविष्यकालीन अंतराळवीरांच्या नऊ महिन्यांच्या अंतराळ प्रवासा दरम्यान 15 अंतराळवीरांच्या एका टीमला 500 मंगळ दिवसांच्या (पृथ्वीवरील 513 दिवस) अपेक्षित कलावधीमध्ये पुरेल इतके आणि अंतराळातील विपरीत वातावरणात खराब न होता सुरक्षितपणे टिकू शकतील अशा विकसित वैविध्यपूर्ण सकस अन्नपदार्थांच्या कार्यप्रणालीचा आणि अंतराळातील भोजनाचा एकत्रित संकल्पित आराखडा सादर करण्यास सांगण्यात आले आणि त्याचा व्हिडीओ पाठविण्यास सांगण्यात आले होते 

प्रथम क्रमांक प्राप्त Chinyere Ukeje ह्यांनी ANI संकल्पना विकसित केली त्यांनी नियंत्रित जागेत व वातावरणात अन्न आंबवण व बुरशीची लागवड करून जैविक चक्राद्वारे पोषकतत्वयुक्त अन्न निर्मिती तंत्रज्ञान विकसित केले असे अन्न सुरक्षित सकस आणि टिकाऊ असते शिवाय अंतराळवीरांना हे अन्न पदार्थ अंतराळात तयार करता येऊ शकतात हे अन्न पदार्थ चविष्ठ असल्याने त्यांना नेहमीचे बेचव अन्न पदार्थ खावे लागणार नाही आणि हे वैविध्यपूर्ण अन्नपदार्थ आधी पृथ्वीवरील मर्यादित अन्नाचा वापर करून अंतराळात अर्ध्या प्रमाणात तयार करता येत असल्याने त्यांना ते ताजे खाल्ल्याचा आनंद मिळेल ANI हे नायजेरियातील कृषी क्षेत्रातील कापणी आणि सुपीकतेची देवी पृथ्वीच्या नावावरून ठेवण्यात आले ह्या विकसित अन्न तंत्रज्ञान प्रणालीमध्ये कमी वेळ,श्रम,कर्मचारी,उपकरणे पाणी आणि वीज पुरवठ्यात दररोज ताजे अन्नपदार्थ पुरवते 

अंतराळविरांना अंतराळस्थानकातील वास्तव्या दरम्यान सकस जीनवसत्वयुक्त ताजे अन्न मिळत नाही त्यामुळे अंतराळातील झीरो ग्रव्हिटित त्यांना अनेक शारीरिक समस्या ऊद्भवतात त्यांना ताजे सकस पौष्टीक अन्न मिळावे ह्यासाठी 2021-2024 दरम्यान ह्या स्पर्धेची प्रथम सुरवात झाली ह्या स्पर्धेला जगभरातुन उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला त्यांनी नाविन्यपूर्ण अन्न उत्पादन प्रणाली सादर केल्या त्यातुन ह्या Deep Space Food Challenge साठी आवश्यक असलेल्या सर्व बाबीची पूर्तता करणाऱ्या स्पर्धकांची तीन टप्प्यात निवड करण्यात आली ह्या स्पर्धकांचे विकसित उत्पादित अन्न त्याची मर्यादित जागेतील उत्पादन क्षमता,सुरक्षितता,सकसता व टिकाऊपणा ह्यांचे संशोधित निरीक्षण नोंदवण्यात आले त्यातील निवडक अंतिम स्पर्धकांचे अन्नपदार्थ बनवून अमेरिकेत जगभरातील मान्यवर उद्योजक,सेफ आणि नासा संस्थेतील तज्ज्ञांच्या उपस्थितीत दोन दिवसाच्या समिट मध्ये पदार्थांची चव चाखुन त्यांची पोषकता आकर्षकता चेक करून अंतिम निवड करण्यात आली    

ह्या मोहिमेचे नासाच्या अलाबामा मार्शल स्पेस सेन्टरचे प्रोग्राम मॅनेजर Jennifer Edmunson म्हणतात,"भविष्यकालीन मंगळ मोहिमेत आम्ही असे नाविन्यपूर्ण विकसित अन्नपदार्थ बनविण्यासाठी उत्सुक आहोत ह्या मोहिमेतील अंतराळवीरांना ह्या पौष्टीक अन्न तंत्रज्ञानाचा वापर करता येईल नासाने कॅनडीयन स्पेस एजन्सी सोबत आयोजित केलेल्या ह्या स्पर्धेमुळे जगभरातील सर्जक वृत्तीचे नागरिक एकत्र आले त्यांना नाविन्यपूर्ण विकसित अन्न प्रणाली तत्रंज्ञान सादर करण्याची प्रेरणा मिळाली ह्याचा ऊपयोग भविष्यकालीन अंतराळवीरांना त्यांच्या परग्रहावरील वास्तव्यात होईल तसेच जगभरातील दुर्गम भागात जिथे सततच्या नैसर्गिक आपत्तीमुळे पुरेसे जिवनसत्वयुक्त अन्न मिळत नाही त्यामुळे त्यांना रोगाशी सामना करावा लागतो अशा लोकांना देखील होईल हे स्पर्धेक आमच्या मोहिमेत सहभागी होऊन आम्हाला अंतराळविश्वातील संशोधनास मदत करत आहेत त्यामुळे आम्ही देखील प्रेरित झालो आहोत!"

युरोप मध्ये अंतराळस्थानकातील Zero g इंडिकेटर Pikachu वर आधारित जागतिक अंतराळ सप्ताहाचे आयोजन

 अंतराळ स्थानकातील Cupola मधील पोकेमन कंपनीचा पिकाचू झिरो g इंडिकेटर -फोटो -इसा संस्था 

ESA -19 सप्टेंबर 

युरोप मध्ये दरवर्षी आक्टोबर मध्ये जागतिक अंतराळ सप्ताह साजरा केल्या जातो ह्या वर्षी इसा आणि पोकेमन कंपनीच्या सहकार्याने ऑक्टोबरमध्ये अंतराळस्थानकातील Zero g इंडिकेटर पिकाचू वर आधारित अंतराळ प्रदर्शनाचे आयोजन करण्यात येणार आहे अंतराळवीरांसाठी उपयुक्त यंत्रणायुक्त पिकाचू पोकेमन कंपनीच्या खेळातील पिवळ्या उंदराच्या स्वरूपात बनविण्यात आला असून हा इंडिकेटर अंतराळयान आणि अंतराळवीरांना गुरुत्वाकर्षणीय वातावरणातून अंतराळातील झिरो ग्रॅविटीत पोहोचल्याचे संकेत देतो त्यामुळे अंतराळवीर स्वत:चे आणि अंतराळयानाचे संरक्षण करू शकतात कारण गुरुत्वाकर्षणीय वातावरणातून झिरो ग्रॅविटीत प्रवेश करताना वजनरहित अवस्था प्राप्त होत असल्याने अंतराळवीर त्यांच्या सीटवरून बाहेर खेचल्या जाऊन कुठेही धडकण्याची आणि इजा होण्याची शक्यता असते पण इंडिकेटरमुळे अंतराळवीर सतर्क होऊन काळजी घेतात आणि अंतराळयानाच्या वेगावर नियंत्रण ठेवतात अंतराळस्थानकात वर लटकवलेला हा इंडिकेटर अंतराळवीरांना योग्य दिशा दाखवतो आणि अंतराळातील हानिकारक गोष्टीपासून सतर्क राहण्यासाठीचे संकेत देतो  

 

अंतराळवीर सोफी अडेनॉट पिकाचू सोबत European Astronaut Center मध्ये -फोटो इसा संस्था 

अंतराळवीर सोफी सोबत अंतराळस्थानकात पोहोचलेल्या पिकाचूने 11 एप्रिल ते 17 जून पर्यंत 67 दिवस स्थानकात वास्तव्य केले आणि त्या दरम्यान पृथ्वीभोवती 1040 फेऱ्या मारल्या हा पिकाचू स्थानकातील Cupola मध्ये वरच्या बाजूला लटकलेला आहे अंतराळस्थानक पृथ्वीच्यावर 400 की.मी.उंचीवरून पृथ्वीभोवती 90 मिनिटाला एक प्रदक्षिणा पूर्ण करते त्या मुळे अंतराळवीरांना दररोज सोळा वेळा सूर्योदय आणि सूर्यास्त पाहायला मिळतो अंतराळवीरांचे Cupola हे आवडीचे ठिकाण आहे त्यांच्या संशोधनातून मिळालेल्या रिकाम्या वेळात तिथून ते पृथ्वीवरील जगभरातील नैसर्गिक सौन्दर्य,नैसर्गिक आपत्ती आणि इतर घडामोडीचे व्हिडीओ व फोटो घेतात आणि संशोधित माहिती नासा संस्थेला देतात 

"इसा आणि पोकेमन कंपनीने मिळून युरोप मध्ये 4 ते10 ऑक्टोबर दरम्यान जागतिक अंतराळ सप्ताह 2026 साजरा करण्याचे ठरविले आहे त्या निमित्य सोफी सोबत स्थानकात पोहोचलेल्या पिकाचू वर आधारित पोकेमन गो इव्हेंट ह्या दृकश्राव्य प्रदर्शनाचे आयोजन करण्यात येणार आहे 

युरोप मधील प्रेक्षणीय स्थळे आणि प्रमुख संग्रहालया मध्ये अंतराळ आणि पोकेमन मधील प्रमुख पात्रांच्या द्वारे युरोपियन नागरिकांना पारंपारिक चौकटीबाहेरच्या जगात नेऊन अंतराळ विश्व,अंतराळ मोहिमे सोबतच अंतराळातील मानवाला अज्ञात असलेल्या गोष्टींच्या संशोधना बद्दलची माहिती ह्या प्रदर्शनात देण्यात येणार आहे हि माहिती युरोप मधील भावी तरुणांना आणि सर्व वयोगटातील नागरिकांना इसा संस्थेशी आणि अंतराळविश्वाशी जोडले जाण्यास मदत करेल शिवाय भविष्यकालीन संशोधकांना त्यांचे द्येय साध्य करण्यासाठी प्रेरित करेल संशोधक कल्पनाशक्तीच्या माध्यमातून जिज्ञासू वृत्तीने शोध लावतात त्यांचे ह्या अथांग ब्रह्मांडातील अज्ञात गोष्टीबद्दलचे औसुक्य त्यांच्यातील Curiosity,spark आणि अंतराळविश्वाबद्दलचे आकर्षण जागृत करणे हे आमचे प्रमुख उद्धिष्ठ आहे !"असे ESA Director General -Josef Aschbacher म्हणतात 

  

 पोकेमन कंपनीचे सिनिअर डायरेक्टर Mathieu Galante म्हणतात," पोकेमनच्या प्रवासाची सुरवात मानवाला अज्ञात असलेल्या अंतराळ विश्वातील गोष्टीबद्दल जाणून घेण्याच्या कुतुहलाने होते अंतराळभेटी पासून ब्रह्मांडातील दूरवरच्या अज्ञात गोष्ठीच्या शोधाची हि भावना नेहमीच पोकेमन ट्रेनर असण्याचा एक भाग बनली आहे इसाच्या सहकार्याने चाहत्यांसाठी नवीन दालन उघडेल आणि युरोपमध्ये विविध ठिकाणी येणाऱ्या पर्यटकांसाठी पोकेमनचे जग आणि अंतराळविश्वातील आश्चर्यकारक वैज्ञानिक माहिती काल्पनिक कथानकाच्या दृश्य स्वरूपात नागरिकांना दिसेल पोकेमन मधील पात्र अंतराळवीश्व,अंतराळ मोहीम या सोबतच आपल्या सौरमाले बाहेरील अथांग ब्रम्हांडातील माहिती खेळकर आणि आकर्षक स्वरूपात नागरिकांना देतील 

ह्या प्रदर्शनात पोकेमन कंपनीचे कपडे ,अक्सेसरीज आणि संग्राह्य वस्तूंची श्रेणी सादर केल्या जाईल 

अंतराळस्थानकातील अंतराळविरांनाही कामगार दिनानिमित्त सुट्टी

  

युरोपियन अंतराळवीर सोफी अडेनॉट आणि जेसिका मीर ह्यांचा अंतराळस्थानकातील कामातून मिळालेल्या मोकळ्या क्षणी काढलेला व्यायामा आधीचा फोटो -फोटो -नासा संस्था 

 

नासा संस्था/Space News -13 सप्टेंबर 

अमेरिकत सप्टेंबर महिन्यात पहिल्या सोमवारी सात सप्टेंबरला कामगार दिन साजरा होतो त्या दिवशी सार्वजनिक कार्यक्रम,परेडचे आयोजन केले जाते नागरिकांना कामगार दिनानिमित्त सार्वजनिक सुट्टी दिली जाते अमेरिकन नागरिक ह्या सुट्टीचा वेगवेगळ्या प्रकारे आनंद घेतात काही जण आपल्या कुटुंबियांसोबत पिकनिकला जातात तर काही जण आपल्या मित्रांसोबत जेवणाचा आस्वाद घेतात त्या मध्ये वेगवेगळ्या पारंपारीक पदार्थांचा आणी Barbecues चा समावेश असतो 

पृथ्वीपासुन दुर अंतराळस्थानकात वास्तव्यास असलेले अंतराळवीर सतत स्थानकातील संशोधन व ईतर कामात व्यस्त असतात पण ह्या वेळी नासा संस्थेने त्यांना त्यांच्या कामातून सुट्टी दिली अमेरिकन अंतराळवीर जेसिका मीर,Jack Hathaway आणी अनिल मेनन ह्यांना सात तारखेला त्यांच्या कामातून सुट्टी मिळाली युरोपियन अंतराळवीर सोफीलाही हि सुट्टी मिळाली ह्या आठवड्यात ह्या अंतराळविरांनी तिन स्पेसवॉक केले त्यामुळे त्यांचा वेळ धावपळीत गेला होता

रशियन अंतराळवीर Pyotr Dubrov, Anna kikina ,Andrey Fedyaev हे तिघे मात्र कामात बिझी राहिले स्थानकात आलेले Progress 94 Spacecraft स्थानकातील नको असलेले आणी ईतर साहित्य घेऊन पृथ्वीवर परतणार असल्याने स्थानकाच्या Poisk Module वरून त्याच्या सुरक्षित  परतण्याची तयारी हे अंतराळवीर करत होते  शिवाय त्या नंतर बैकोनुर येथून  Progress 96 Spacecraft स्थानकात येणार असल्याने त्याच्या तयारीत हे तिघेही व्यस्त होते 

अंतराळस्थानकाच्या नूतनीकरणासाठी नासाच्या अंतराळवीर जेसिका आणि युरोपियन अंतराळवीर सोफी ह्यांचा स्पेसवॉक पूर्ण

नासाच्या अंतराळवीर जेसिका मीर अंतराळस्थानका बाहेरील भागात स्पेसवॉक करताना -फोटो -नासा संस्था 

नासा संस्था/ ESA संस्था  - 8 सप्टेंबर 

नासाच्या अंतराळवीर जेसिका मीर आणी युरोपियन अंतराळवीर सोफी अडेनॉट ह्यांनी एक सप्टेंबरला स्थानकाच्या बाहेरील भागातील नूतनीकरणाच्या कामासाठी स्पेसवॉक पूर्ण केला स्थानकाच्या बाहेरील भागातील दिशादर्शक High definition कॅमेरा बदलण्यासाठी आणि पुढील स्पेसवॉकची पूर्वतयारी करण्यासाठी हा स्पेसवॉक करण्यात आला स्थानकाच्या तांत्रिक दुरुस्तीसाठी केलेला ह्या महिन्यातील हा तिसरा स्पेसवॉक होता

ह्या  दोन्ही अंतराळवीरांनी ह्या स्पेसवॉकची तयारी आधीच करून ठेवली त्यांनी त्यांचे स्पेससूट चार्ज करून लिकेज चेक केले रोबोटिक आर्म आणि कॅमेरा चेक केला आणि स्पेसवॉकसाठी लागणारे सामान तयार ठेवले 

एक सप्टेंबरला सकाळी 8.40 मिनिटाला स्थानकाच्या Quest Airlock ह्या भागातून स्पेसवॉकसाठी ह्या दोघी बाहेर पडल्या आणि दुपारी 3.29 मिनिटांनी स्पेसवॉक पूर्ण करून स्थानकात परतल्या अंतराळवीर सोफी ह्यांनी ह्या स्पेसवॉक साठी परिधान केलेल्या स्पेससूटवर लाल रंगांच्या रेषा होत्या तर अंतराळवीर जेसिका ह्यांनी रेषाविरहित स्पेससूट परिधान केला होता 

 

अंतराळस्थानकाबाहेरील भागात स्पेसवॉक करताना  युरोपियन अंतराळवीर सोफी फोटो - ESA संस्था 

सहा तास एकोणपन्नास मिनिटाच्या ह्या स्पेसवॉक मध्ये ह्या दोघींनी स्थानकाच्या Harmony Module आणी Truss ह्या भागातील काम पुर्ण केले त्यांनी Harmony Module च्या समोरील भागात स्थानकात येणाऱ्या अंतराळयानाच्या डॉकिंग प्रक्रियेच्या दिशादर्शनासाठी आवश्यक असलेले जुने retroflector बदलुन नवीन बसविले आणी स्थानकाच्या Truss ह्या भागातील जुना नादुरुस्त Camera बदलून नवा High definition Camera बसविण्याचे काम पुर्ण केले त्या नंतर ह्या दोघीनी अंतराळस्थानकाच्या बाहेरील भागातील मायक्रोऑरगॅनिझमच्या संशोधन प्रयोगाचे निरीक्षण नोंदवून संशोधित माहिती व नमुना घेतला 

युरोपियन अंतराळवीर सोफी अंतराळस्थानकाबाहेरील भागातील मायक्रो ऑरगॅनिझमचे सॅम्पल्स घेताना -फोटो -ESA संस्था 

त्यानंतर त्यांनी पुढील स्पेसवॉकच्या कामासाठीची पुर्व तयारी करून ठेवली त्यासाठी त्यांनी इलेक्ट्रिक सिस्टीम साठी  लागणाऱ्या जंपर केबल वायर जोडणीचे काम पूर्ण केले पुढील स्पेसवॉक मध्ये Alpha Magnetic Spectrometer चा Heat rejecting Radiator बदलण्यात येणार आहे 

स्पेसवॉक दरम्यान Sophie ह्यांना डाव्या हाताने हालचाल करताना त्रास होत होता तेव्हा जेसिका त्यांना मदत करण्यासाठी त्यांच्या जवळ गेल्या तेव्हा सोफी ह्यांच्या स्पेससुट मध्ये प्रॉब्लेम झाल्याने हा त्रास होत असल्याचे त्यांच्या लक्षात आले त्यांनी तो प्राब्लेम लगेच दुर केला 

स्थानकाच्या कामासाठी केलेला हा 99 वा स्पेसवॉक होता अंतराळवीर सोफी ह्यांचा हा तिसरा स्पेसवॉक होता आणि जेसिका ह्यांचा हा सातवा स्पेसवॉक होता अंतराळवीर सोफी ह्यांनी ह्या आधीच पहिली फ्रेंच महिला स्पेसवॉकर अंतराळवीर म्हणून विक्रम प्रस्थापित केला होता आता जेसिका ह्यांनी महिला स्पेसवॉकर मध्ये तिसरे स्थान प्राप्त केले आहे पहिल्या क्रमांकावर अंतराळवीर Peggy Whitson आहेत त्यांनी आजवर त्यांच्या अंतराळ कारकिर्दीत10 वेळा स्पेसवॉक केला आणि भारतीय वंशाच्या  Sunita Williams ह्यांनी 9 वेळा स्पेसवॉक केल्याने त्या दुसऱ्या क्रमांकावर आहेत स्थानकाच्या तांत्रिक कामासाठी केलेला हा 284 व स्पेसवॉक होता