नासाच्या TESS टेलीस्कोपने सौरमाले बाहेरील तेजस्वी ताऱ्याभोवती भ्रमण करणारे फुगीर कापसासारखे दोन ग्रह शोधले

 

TESS टेलिस्कोपने शोधलेले अंतराळातील सूर्यासारख्या तेजस्वी TOI -791 ह्या ताऱ्याच्या कक्षेत परिभ्रमण करणारे TOI-791b आणि TOI -791c हे कापसासारखे हलके लघु ग्रह -फोटो -नासा संस्था 

 

नासा संस्था -29 जून 

नासाच्या अंतराळमोहिमे अंतर्गत 2018 साली अंतराळात प्रक्षेपित केलेल्या TESS मोहिमे अंतर्गत आजवर अंतराळातील मानवाला अज्ञात असलेल्या आपल्या सौरमाले बाहेरील अनेक ताऱ्यांचा वेध घेतला आहे आणी संशोधीत माहिती गोळा केली आहे शास्त्रज्ञांच्या मते ह्या अथांग ब्रम्हांडात आपल्या सौरमालेबाहेर अनेक सुर्य, ग्रह आणी असंख्य तारे आहेत ह्याचाच शोध घेण्यासाठी हि मोहीम सुरू करण्यात आली अत्याधुनिक चार High resolution कॅमेरे आणी शक्तिशाली दुर्बीण युक्त TESS टेलीस्कोपच्या सहाय्याने अत्यंत दुरवरचे तारे शोधून त्यांचे फोटो आणी सखोल संशोधीत माहिती गोळा केल्या जाते 

TESS मुळे अंतराळातील TOI-791ह्या सुर्यासारख्या तेजस्वी ताऱ्याचा शोध लागला गेल्या सात वर्षांपासून TESS ने  त्या ताऱ्याचे सखोल निरीक्षण नोंदवले आणि सखोल संशोधित माहिती गोळा केली तेव्हा हा तारा सुर्यासारखा तेजस्वी आहे तो प्रकाशमान होतो आणि त्याचा प्रकाश मंदावतो देखील अशी निरीक्षीत माहिती प्राप्त झाली हा तारा पृथ्वीपासुन 1,113 प्रकाशवर्ष दुरवर आहे  TESS ला त्या भोवती दोन कापसासारख्या हलक्या वजनाचे फुगीर लघु ग्रह परीभ्रमण करताना आधळले आहेत हे दोन्ही लघु ग्रह गुरु ग्रहाच्या आकाराचे आहेत पण वजनाने कॉटन कॅण्डी सारखे हलके आहेत आजवर सापडलेल्या अंतराळातील सर्व ग्रहांपेक्षा ते फुगीर आहेत शास्त्रज्ञांनी त्यांना TOI -791bआणि TOI-791c अशी नावे दिली असून हे दोन्ही लघु ग्रह TOI-791 ह्या स्वयंप्रकाशित सूर्यासारख्या ताऱ्याभोवती परीभ्रमण करीत आहेत

  

"हे दोन्ही लघु ग्रह गुरूसारखे दिसत असले तरीही त्यांची घनता गुरु ग्रहाच्या तुलनेत कमी आहे TOI -791b ची घनता 3.0% आणि  TOI-791cची घनता 5.9% इतकी आहे आम्हाला हे लघु ग्रह आपण पाहू शकू अशी अजिबात शक्यता वाटली नव्हती त्या मुळे आता ह्या कापसासारख्या हलक्या ग्रहांविषयी सखोल माहिती जाणून घेण्याची आमची उत्सुकता वाढली आहे!" असे नासाच्या कॅलिफोर्निया येथील Ames Research Center मधील Science Processing Operations Centerचे प्रमुख शास्त्रज्ञ Jon Jenkins म्हणतात ब्रह्मांडातील अस्तित्वात असलेल्या आणि मानवाला अज्ञात असलेल्या जड आणि हलक्या वजनाच्या ग्रहांच्या निर्मितीचे रहस्य उलगडण्यास हि संशोधित माहिती उपयुक्त ठरेल 

ह्या दोन्ही लघु हलक्या ग्रहांच्या परीभ्रमण कक्षेचा आकार लांब आणि वेगळा आहे TOI-791b ला TOI -791 ह्या मुख्य ताऱ्याभोवती परिक्रमा करण्यासाठी 139 दिवस तर TOI-791cला 232 दिवस लागतात हे दोन्ही ग्रह एकमेकांशी एका विशिष्ठ गुरुत्वाकर्षणाने बांधलेले आहेत ते आळीपाळीने कक्षेत ओढल्या जात असल्यामुळे त्यांच्या परिक्रमेच्या वेळेत बदल होतो 

नासा संस्थेतील शास्त्रज्ञ म्हणतात सध्या आपल्याला अशा प्रकारचे मोजकेच फुगिर ग्रह अस्तित्वात असल्याचे  माहिती आहेत आणि एकाच सूर्यमालेत दोन ग्रह सापडणे दुर्मिळ आहे त्या मुळे ह्या दोन हलक्या वजनाच्या लघुग्रह आणि स्वयंप्रकाशित ताऱ्याच्या शोधामुळे आम्ही उत्साहित झालो आहोत हि संशोधित माहिती आमच्यासाठी अत्यंत मोलाची आहे विश्व निर्मितीच्या वेळेस अशा ग्रहांची निर्मिती प्रक्रिया आणि उत्क्रांती कशी झाली ह्या विषयी जाणून घेण्यासाठी सखोल संशोधित माहिती गोळा केली जात आहे आता ह्या दोन्ही ग्रहावरील वातावरण वायूंचे अस्तित्व आणि त्यांच्या परिक्रमेचा तेथील वातावरणावर होणारा परिणाम ह्या विषीयी निरीक्षण नोंदवून संशोधित माहिती गोळा केल्यानंतर विश्वातील जड मोठ्या आणि हलक्या कमी वजनाच्या ग्रहनिर्मितीचा उलगडा होईल 

नासाचे अंतराळवीर अनिल मेनन ह्यांनी पत्रकारांशी साधला उड्डाणपूर्व लाईव्ह संवाद

 

 नासा संस्था - 26 जुन 

नासाच्या अंतराळ मोहीम 74/75 अंतर्गत अंतराळवीर अनिल मेनन रशियन अंतराळवीर Pyotr Dubrov आणि Anna kikina हे तिघे 14 जुलैला अंतराळ स्थानकात वास्तव्यास जाणार आहेत हे तीनही अंतराळवीर रशियातील Baikonur Cosmodrom Kazakhstan येथून Soyuz -MS-29 अंतराळ यानातून स्थानकात जाणार असून स्थानकात आठ महिने वास्तव्य करणार आहेत  

अनिल मेनन Air Force emergency medicine physician ,लष्करी अधिकारी आणि नासाचे अंतराळवीर आहेत त्यांनी मेकॅनिकल आणि एरोस्पेस इंजिनीअरची पदवी घेतलीय ते नासा आणि Space X संस्थेत flight surgeon पदी कार्यरत होते  

स्थानकात जाण्याआधी भारतीय वंशाचे अंतराळवीर अनिल मेनन ह्यांनी त्यांच्या ह्या मोहिमेविषयी त्यांच्या विषयी पत्रकारांशी संवाद साधला सध्या हे अंतराळवीर रशियातील Gagarin Cosmonaut Training Center Star City येथे उड्डाणपूर्व ट्रेनिंग घेत आहेत तेथूनच त्यांनी नासाच्या लाईव्ह संपर्कात निवडक दैनिकांतील पत्रकारांशी संवाद साधला

-तुम्ही आठ महिने अंतराळस्थानकात वास्तव्यासाठी जाणार आहात त्याची तयारी कशी सुरु आहे विशेषतः मनाची तयारी त्या साठी ध्यान वै करीत आहात का ?

"आम्ही बऱ्याच दिवसांपासून ह्या मोहिमेसाठी ट्रेनिंग घेत आहोत स्थानकातील दैनंदिन प्रक्रिया Spacewalk या सारख्या आवश्यक गोष्टी प्रमाणेच मनाच्या एकाग्रतेचाही त्या मध्ये समावेश आहे मी स्वत: डॉक्टर असल्याने माझ्या मेडिकल करिअरचा आणि नासा संस्थेतील अंतराळवीरांना ट्रेनिंग देताना त्यांच्यासोबत काम करतानाचा अनुभव मला कामी येतोय मी ह्या मोहिमेतील येणाऱ्या संभाव्य समस्यांचा अंतराळवीरांना आलेल्या अनुभवांचा सखोल अभ्यास करत आहे आणि जास्तीतजास्त माहिती मिळवण्याचा प्रयत्न करताना त्यांना पाहून प्रेरित होतोय नासा संस्थेच्या ट्रेनिंग सोबतच हि माहिती आम्हाला मोहिमेदरम्यान काही समस्या उद्भवल्यास त्यातून मार्गक्रमण करताना उपयोगी पडेल आणि माझी टीम माझ्यासोबत आहे मी आनंदित आहे उत्सुकतेने जाण्याची वाट पहातोय !"

-टीम वरून आठवल तुमची पत्नी पण अंतराळवीर आहे तुम्हाला तिच्याकडून कसा सपोर्ट मिळतोय तुम्ही आठ महिन्यांच्या करारावर सही केली तेव्हा तिची प्रतिक्रिया कशी होती? ती मार्गदर्शन करते का ?

"अर्थातच तिलाही आनंदच झाला त्या बाबतीत आम्ही दोघेही लकी आहोत जेव्हा ती स्थानकात गेली होती तेव्हा मी इथे पृथ्वीवर मुलांना सांभाळत होतो आणि तेव्हाच पुरुषांना घर आणि मुल सांभाळण किती कठीण असत ह्याचा अनुभव आला आता तिला हे समजेल आणि तिथे अंतराळ स्थानकात काय स्थिती असते ते मला कळेल अर्थातच मला त्यांची आठवण येईल पण आता अत्याधुनिक संपर्क यंत्रणा असल्याने आम्ही नासाच्या लाईव्ह संपर्कात एकमेकांना पाहू शकतो बोलू शकतो त्या मुळे जास्त काळजी नाही तिचा सपोर्ट आहेच ती जास्तीतजास्त मित्रांच्या सहवासात राहिली तर मलाही आनंद होईल आणि फक्त मोहिमेपुरतेच नाही तर नेहमीच ती मला सल्ला देत असते तिच्या अंतराळस्थानकातील कमी दिवसांच्या वास्तव्यात तिने वेळेचा कसा सदुपयोग केला,कसे पृथ्वीदर्शन केले,फोटो घेतले आणि झिरो ग्रॅव्हीटीत वावरताना कशी काळजी घ्यायची हेही तिने सांगितल्यामुळे माझ्या दीर्घकालीन वास्तव्यात मला त्याचा उपयोग होईल !" 

 - तुम्ही Star City चे रहिवासी होतात प्रथमच तिथून अंतराळ स्थानकात जाताना काय फीलिंग आहेत ?

"मी डॉक्टर असल्याने 2013 मध्ये तिथे कार्यरत होतो मी तिथल्या अंतराळवीरांसोबत त्याच्या निरोगी आरोग्यासाठी काम केलय सोबतच त्यांच ट्रेनिंगही पहात होतो तिथले लोक,बिल्डींग्स,कार्यक्रम Star City ला ऐतिहासिक महत्व आहे मला हे सार पाहायला मिळाल ह्याचा अभिमान वाटतो आणि घर सोडून दूर जाताना जस वाईट वाटत तसच मलाही फील होतय ह्या क्षणी हे सर्व सोडून जाताना संमिश्र भावना आहेत एकीकडे मला वाईट वाटतय मी पुन्हा इथे येऊ शकेन कि नाही ह्याच कारण माझी मोहीम संपली कि मी पुन्हा नासाच्या विमानाने नासा संस्थेत जाईन तिथल्या संशोधनात व्यस्त होईन पण माझं जीवनभराच स्वप्न सत्यात उतरणार आणि मी स्थानकात वास्तव्य करणार आणि तिथल्या झिरो ग्रॅव्हीटीतला तरंगण्याचा मजेशीर रोमांचक अनुभव घ्यायला मिळणार ह्या कल्पनेने आनंदित झालोय!"

-आता आठ महिने तुम्ही तेथे तरंगत्या अवस्थेत वास्तव्य करणार आहात त्या साठी काही विशेष तयारी करीत आहात का? त्या साठी मिलिटरी ट्रेनिंगचा उपयोग झाला का ?

"हो ! गेल्या सात वर्षातला अंतराळविश्वातल्या अंतराळवीरांसोबतचा नासा संस्थेतील अनुभव अथक परिश्रम,कठोर ट्रेनिंग व्यायाम हे सार मला उपयुक्त ठरेल आणि माझ्या मते तिथे तुमच्या शरीराबरोबरच मनाची तयारी आवश्यक आहे मनोनिग्रह Iron Man सारखा आणि  प्रत्यक्षात तिथे गेल्यावर झिरो ग्रॅव्हीटीत येणारी समस्या,अनुभव ह्या आव्हानात्मक परिस्थितीला सामोरे जाण्यासाठी मला निश्चितच त्याचा फायदा होईल मला आत्मविश्वास वाटतो कि मी करू शकेन ह्या आधी Space X मध्ये कार्यरत असताना आम्हाला दार आठवड्याला समस्या सोडवण अशक्य वाटायच पण आम्ही त्यावर अथक प्रयत्नाने मात करायचो आणि अशाच कठीण प्रसंगी आपल कसब पणाला लागत आणि आपल्या हातून वैशिष्ठपूर्ण कार्य घडत आणि आता तर नासाचे Administrator Isaacman ह्यांच जे असाध्य ते साध्य करण्याच ध्येय आहे नासा संस्थेतील अशा प्रेरणादायी व्यक्ती आपल्यालाही प्रेरित करतात !"

N.D.T.V -Emergency Medicine Physician ,Mechanical Engineer,Space Force आणि  Flight Surgeon पदी कार्यरत असतानाचा अनुभव कसा होता आणि तुमचे पालक युक्रेन आणि भारतीय वंशाचे आहेत,तुम्ही पोलिओ निर्मूलन साठी लसीचा प्रसार करण्यासाठी भारतात आला होतात तो अनुभव कसा होता भारताबद्दल काय सांगाल ?

-"मी भारतात आलो होतो तुम्हा भारतीयांबरोबर कामही केलय खूप छान अनुभव होता मी दिल्लीला जवाहरलाल नेहरू युनिव्हर्सिटी मध्ये एक वर्ष होतो आणि NDTV च ऑफिस ग्रेटर कैलास रोडला मी तिथे बाजूलाच राहात होतो मी रोटरी क्लबसोबत पोलिओ निर्मूलनासाठी पोलिओ लसीच्या प्रसाराचे काम केल त्या साठी खेडोपाडीही गेलो आणि वेगवेगळ्या  भागातील व्यवसायातील लोकांच्या भेटी घेतल्या भारतातही खूप संधी आहेत,अंतराळसंस्था आहे भारतीय अंतराळवीर देखील स्थानकात गॆले होते मी त्यांना भेटलोय अनेक युवा कर्तबगार तरुणांनाही स्थानकात जायचे आहे भविष्यात त्यांचंही स्वप्न पूर्ण होईल ते नासा संस्थेत जातील त्यांना मी निश्चितच मदत करेन मी भारतीय वंशाचा असल्याचा मला अभिमान आहे अंतराळात जाऊन मलाही पृथ्वीकडे पहायचय आणि आपल्या पृथ्वीवरील मानव सृष्टीबद्दल विचार करायचाय भारत वैभवशाली देश आहे इथे काहीच अशक्य नाही हे मी तिथे शिकलोय !"

-अमेरिकेने झिरो ग्रॅव्हीटीत लिहता येईल अशी पेन तयार केलीय आणि रशियाने पेन्सिल दोघांच्या तुलनेत कोण जास्त पुढे आहे ?

"दोघेही प्रगत अद्ययावत संशोधन मानवी विकासासाठी करीत आहेत आणि हे जास्त महत्वाचे आहे आज पृथ्वीवरील कॅन्सर,हार्टअटॅक या सारख्या अनेक रोगांवर अजूनही पूर्णपणे प्रभावी औषधे नाहीत त्या मुळे अशा रोगांवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी जे संशोधन इथे करता येत नाही ते स्थानकात केल्या जात आहे स्थानकात आता मानवी आरोग्यावर सखोल संशोधन केल्या जात आहे 3D टेक्नॉलॉजी मुळे झिरो ग्रॅव्हीटीत सेल्युलर टिश्यूचे प्रिंटआऊट काढल्या जात आहेत कारण तिथे तरंगत्या अवस्थेत सर्व बाजूने शरीरातील सर्व अवयव पाहता येतात अंतराळातील विपरीत वातावरणात सतत तरंगत्या अवस्थेत राहिल्याने अनेक समस्या ऊद्भवतात हाडे ठिसूळ होणे वजन कमी होणे क्रुत्रीम प्रकाशामुळे आणी व्हिटॅमिनच्या कमतरतेमुळे डोळ्यावर परिणाम होतो पण आता हे दुष्परिणाम टाळण्यासाठी ऊपाय केले जात आहेत व्यायामाने त्यावर मात करण्यात यश मिळत आहे !"

मानवी आरोग्य निरोगी रहाण्यासाठी तिथे गेल्यावर मी  मानवी आरोग्य रक्ताभिसरण संस्था ह्या विषयी संशोधन करणार आहे शिवाय अंतराळातील बॅक्टेरीया मायक्रो ऑरगॅनिझम जर अंतराळात जिवंत राहिले असतील तर स्पेसवॉक दरम्यान त्यांना शोधून तेथील थंड वातावरणात त्यांच्या वर काय परिणाम होतो हे देखील शोधणार आहे ह्या संशोधनाचा ऊपयोग भविष्य कालीन मंगळ व चंद्र मोहिमेतील अंतराळविरांना होणार आहे!" हि पत्रकार परिषद बराच वेळ सुरू होती 

 

नासाच्या Artemis III अंतराळ मोहिमेतील अंतराळवीरांची निवड जाहीर

 

नासाच्या आर्टेमिस III अंतराळ मोहिमेतील सहभागी अंतराळवीर Andre Douglas  इसाचे अंतराळवीर Luca Parmintano नासाचे अंतराळवीर Randy Bresnik आणि अंतराळवीर Frank Rubio- फोटो -नासा संस्था  

नासा संस्था -12 जुन 

नासाची आर्टेमिस II मोहीम यशस्वी झाल्यानंतर आता नासा संस्थेने आर्टेमिस III मोहिमेची तयारी सुरु केली आहे नासा संस्थेने बुधवारी ह्या मोहिमेसाठी चार अंतराळवीरांची निवड केली असून वेळेवर काही समस्या उद्भवल्यास किंवा एखादा अंतराळवीर मोहिमेत सहभागी होऊ न शकल्यास राखीव अंतराळवीराची निवड जाहीर केली आहे 

ह्या मोहिमेसाठी नासाचे अंतराळवीर Andre Douglas,Randy Bresnik,Frank Rubio आणि इसाचे अंतराळवीर Luca Parmintano ह्यांच्या नावाची घोषणा झाली आहे आणि Bob Hines ह्यांची राखीव अंतराळवीर म्हणून निवड झाली आहे ह्या मोहमेतील कमांडरपद अंतराळवीर Randy Bresnik आणि पायलट पद अंतराळवीर Luca Permintano सांभाळतील अंतराळवीर Andre Douglas आणि अंतराळवीर Frank Rubio हे दोघे मिशन स्पेशॅलिस्ट म्हणून काम करतील 

अंतराळवीर Bresnik ह्यांची हि तिसरी अंतराळवारी आहे ह्या आधी STS-129 मोहिमे अंतर्गत 2009 मध्ये त्या नंतर अंतराळ मोहीम 52- 53 अंतर्गत ते अंतराळ स्थानकात वास्तव्यास गेले होते 

अंतराळवीर Parmintano ह्यांची देखील हि तिसरी अंतराळवारी आहे ह्या आधी 2013 मध्ये आणि 2019 मध्ये Soyuz MS-13अंतराळमोहीम 61अंतर्गत ते स्थानकात वास्तव्यास गेले होते 

अंतराळवीर Rubio ह्यांची हि दुसरी अंतराळवारी आहे ह्या आधी 2022 मध्ये Soyuz MS-22अंतराळमोहीमे अंतर्गत ते स्थानकात वास्तव्यास गेले होते त्या दरम्यान त्यांनी स्थानकात 371 दिवस वास्तव्य करून स्थानकात जास्त दिवस राहणारा अमेरिकन अंतराळवीर असा विक्रम प्रस्थापित केला होता 

अंतराळवीर Douglas ह्यांची मात्र हि पहिलीच अंतराळयात्रा आहे ह्या आधी त्यांची आर्टेमिस II मोहिमेत राखीव अंतराळवीर म्हणून निवड झाली होती 

हे अंतराळवीर 2027 मध्ये चंद्रावर जातील आणि आर्टेमिस IV मोहिमेसाठी आवश्यक सायंटिफिक प्रयोग व संशोधित माहिती मिळवतील ह्या मोहिमेच्या यशस्वीतेनंतर 2028 मध्ये आर्टेमिस IV मोहिमेतील अंतराळवीर चंद्राच्या दक्षिणेकडील भागात जातील नासाच्या फ्लोरिडा येथील केनेडी स्पेस सेंटर येथून S.LS रॉकेटच्या साहाय्याने Orion चंद्रयान ह्या अंतराळवीरांसह अंतराळात झेपावेल आणि पृथ्वीच्या खालच्या कक्षेत (Low Earth Orbit ) प्रवेश करेल त्या नंतर हे चारही अंतराळवीर Orion चंद्रयानातील सर्व अत्याधुनिक सिस्टिम्स चेक करतील ह्या सिस्टिम्सची कार्यक्षमता,सुरक्षितता,हार्डवेअर,सॉफ्टवेअर,संपर्क यंत्रणा आणि इतर आवश्यक बाबीचा त्यात  समावेश आहे 

ह्या मोहिमेदरम्यान हे अंतराळवीर पृथ्वीवरून अंतराळात येणाऱ्या Blue Origin आणि Space X ह्यांनी निर्मित केलेल्या Moon Lander ची देखील चाचणी घेतील  भविष्यकालीन चंद्रमोहिमेतील अंतराळवीरांसाठी उपयुक्त संशोधित माहिती मिळविण्यासाठी आणि चंद्रभूमीवर फिरण्यासाठी Blue Origin आणि Space X ह्यांनी अत्याधुनिक अद्ययावत यंत्रणायुक्त Moon Lander ची निर्मिती केली आहे  हे अंतराळवीर चंद्र मोहिमेत जाण्याआधीच Blue Origin कंपनीचे Moon Lander अंतराळात Launch होईल त्या नंतर अंतराळवीर तेथे पोहोचतील आणि Lander ची Hatching ,Docking प्रक्रिया पार पडेल अंतराळवीर Lander मध्ये प्रवेश करतील आणि Lander मधील सर्व सिस्टिम्सची,सुरक्षितता,कार्यक्षमता संपर्क यंत्रणा चेक करतील दोन दिवस हे अंतराळवीर त्या मध्ये वास्तव्य करतील आणि त्या नंतर Orion चंद्र यान Lander पासून वेगळे होईल 

Blue Origin Lander ची चाचणी पूर्ण झाल्यानंतर पृथ्वीवरून Space X ने तयार केलेल्या Moon Lander चे Launching अंतराळात होईल त्यानंतर पुन्हा ह्या Lander ची Hatching Docking प्रक्रिया पार पडेल एक दिवस अंतराळवीर त्यात वास्तव्य करून त्यातील सर्व यंत्रणेची सुरक्षितता,कार्यक्षमता आणि संपर्क यंत्रणा चेक करतील ह्या प्रक्रिया पार पडल्यावर Orion चंद्रयान Lander पासून वेगळे होईल साधारण दोन आठवड्यानंतर अंतराळवीर पृथ्वीवर परततील अंतिम कालावधी ह्या अंतराळवीरांच्या मोहिमेनंतर ठरेल 

ह्या अंतराळवीरांच्या नावाची घोषणा झाल्यानंतर नासाचे Administrator Jared Isaacman म्हणाले" आर्टेमिस II च्या यशस्वीतेमुळे आणि त्यातील सहभागी अंतराळवीरांच्या वैशिष्ठपूर्ण कर्तृत्वामुळे नासा ह्या मोहिमेतील पुढचे  धाडसी पाऊल टाकत आहे आर्टेमिस II मोहिमेत उड्डाणाआधी आलेल्या समस्यांना न घाबरता ह्या अंतराळवीरांनी धैर्याने आणि संयमाने हि अवघड मोहीम यशस्वी केली त्यांनी अत्यंत उपयुक्त आणि मौल्यवान संशोधित माहिती देखील गोळा केली त्या मुळे जगभरातील नासा संस्थेतील शास्त्रज्ञ प्रेरित झाले आहेत "!

नासाच्या मावेन मंगळयानातील यंत्रणा बंद पडल्याने मोहीम थांबविण्याचा निर्णय

  

  2014 मध्ये मंगळावर पोहोचलेले नासाचे मावेन मंगळयान कक्षेतिळ भ्रमणादरम्यान -फोटो -नासा संस्था 

नासा संस्था- 3 जुन 

2013 साली  मंगळावरील पुरातन सजीवसृष्टीच्या अस्तित्वाचे पुरावे आणी सजीव सृष्टीसाठी आवश्यक पोषक वातावरणाचा शोध घेण्यासाठी मंगळावर गेलेल्या नासाच्या मावेन मंगळयानाचे कार्य आता थांबले आहे 

मंगळावरील अकरा वर्षांच्या यशस्वी कार्यकीर्दिनंतर सहा डिसेंबरला ह्या यानाचा पृथ्वीवरील नासा संस्थेशी असलेला संपर्क अचानक तुटला होता त्या नंतर ह्या मोहिमेतील नासाच्या शास्त्रज्ञांनी त्याच्याशी अनेकदा संपर्क साधण्याचा प्रयत्न केला पण त्याला प्रतिसाद मिळाला नाही त्या मुळे त्यांचे प्रयत्न असफल ठरले फेब्रुवारी मध्ये शास्त्रज्ञांनी पुन्हा मावेन मंगळ यानाच्या सध्य स्थितीची आढावा घेण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा त्यांना मावेन मंगळ यानातील यंत्रणा बंद पडल्याने यान कार्यरत होत नसल्याचे आढळले त्या मुळे मावेन मंगळयान ह्या पुढे संशोधीत माहिती मिळवण्यासाठी कार्यक्षम नसल्याचा निष्कर्ष त्यांनी काढला 

डिसेंबरमध्ये मंगळाच्या कक्षेत भ्रमणादरम्यान मावेन मंगळाचा मागच्या बाजूस जाण्याआधी यानातील सर्व यंत्रणा सुरळीतपणे कार्यरत होत्या आणी यान नियमितपणे भ्रमण करत होते पण मंगळाच्या मागच्या बाजुस गेल्यावर मात्र नासाच्या डिप स्पेस नेटवर्क टिममधील शास्त्रज्ञांना कोणताही सिग्नल मिळाला नाही तेव्हा त्यांनी ओपन लूप रिसिव्हर द्वारे रेकॉर्ड केलेल्या रेडिओ सिग्नलसच्या माहिती नुसार मंगळामागे गेल्यावरही यान सुरक्षित मोडमध्ये होते पण अचानक यानाचा वेग प्रचंड वाढला त्यामुळे त्याचे वेगावरचे नियंत्रण गेले आणी यान अनियंत्रित झाले

ह्या अवस्थेत यान भरकटले आणी अत्यंत वेगाने असामान्यपणे भ्रमण करायला लागले शास्त्रज्ञांच्या मते भ्रमणादरम्यान यानाच्या मार्गक्रमणात समस्या ऊद्भवली त्यामुळे व्यत्यय आला अत्यंत वेगवान आणी सततच्या अनियंत्रित भ्रमणामुळे बॅटरी निकामी झाली त्याचा परिणाम यानातील यंत्रणेवर होऊन यंत्रणा बंद पडल्या आणी त्यामुळे यान दुरुस्त होण्यातही अडथळा आला

ह्या मिळालेल्या माहितीवर नासाचे शास्त्रज्ञ आणखी सखोल संशोधन करीत आहेत आणि मावेनचा पृथ्वीशी संपर्क तुटण्याचे नेमके कारण शोधत आहेत ह्या वर्षाच्या अखेरीस आणखी संशोधित माहिती मिळेल पण तो पर्यंत नासा संस्थेतील शास्त्रज्ञांच्या टीमने हि मोहीम थाबविणार असल्याचे जाहीर केले आहे 

2013 नोव्हेंबरमध्ये मंगळग्रहावरील आणि वातावरणातील संशोधित माहिती मिळविण्यासाठी मावेन मंगळयान मंगळावर गेले होते आणि ह्या दहाबारा वर्षात मावेन मंगळयानाने अत्यंत उपयुक्त संशोधित माहिती गोळा केली आहे ह्या माहितीचा उपयोग भविष्यकालीन मंगळ मोहिमेतील अंतराळवीरांना तेथील हानिकारक सौर किरणांपासून संरक्षण करण्यासाठी होईल आणि अनेक दशके हि माहिती उपयुक्त ठरेल असे नासाच्या वॉशिग्टन येथील Planetary Science Division मधील Director Louise Prockter म्हणतात 

मावेन मंगळयानाने शास्त्रज्ञांच्या मंगळावर पूर्वी सजीवांना पोषक वातावरण व पाण्याचे अस्तित्व होते तेथे सजीवांचे अस्तित्व असण्याच्या शक्यतेला दुजोरा देणारे पुरावे व संशोधित माहिती मिळविली पूर्वी पोषक असलेले वातावरण कसे नष्ट झाले ते शुष्क आणि थंड कसे झाले तेथील भूमीवर आणि वातावरणात सूर्याचा कसा प्रभाव पडला ह्याची माहितीही मावेन मंगळयानाने मिळविली आहे 

2018 साली झालेल्या सौर वादळ,धुलीवादळा दरम्यान ह्या यानाने अत्यंत महत्वपूर्ण माहिती संशोधित केली सौर वादळाच्या वेळी तेथे अत्यंत उष्ण विद्युतभारित किरणोत्सर्ग अविरतपणे होतो त्यामुळे उष्ण वारे वाहतात धुळीचे प्रचंड मोठे ढग तयार होतात आणि ते अत्यंत वेगाने आकाशात उंचावर जातात आणि आकाश वेढून टाकतात त्या वेळेस ह्या वावटळीत प्रचंड प्रमाणात माती व धूळ देखील उंच उडते त्यामुळे जमिनीची झीज होते आणि ह्या वावटळीत पाण्याचे कण देखील ओढले जाऊन उंच आकाशात पोहोचतात त्या मुळे पाणी देखील नष्ट होते कदाचित पुरातनकाळी असलेल्या पाण्याचे अस्तित्व असेच नष्ठ झाले असावे शिवाय ह्या सौरवादळा मुळे तेथे होणाऱ्या हानिकारक प्रकाश झोतामुळे तेथील वातावरणातील सजीवांसाठी पोषक असलेल्या वायूवरही प्रभाव पडला असेल अशी संशोधित माहिती मावेन मंगळयानाने गोळा केली आहे मावेन अंतराळयानातील अद्ययावत यंत्रणेने ह्या सौरवादळ,धुलीवादळाच्या वेळेस सूर्यकिरणांची तीव्रता आणि त्याचा भूमीवर,वातावरणावर होणारा प्रभाव ह्याची निरीक्षीत संशोधीत माहितीच्या मोजमापाची नोंद देखील केली आहे आजवर कुठल्याही यानाने अशी माहिती मिळविली नव्हती 

ह्या उत्सर्जित अपायकारक विद्युतभारित सौर किरणांच्या उत्सर्जनामुळे तेथील वातावरणातील वायूवर प्रभाव पडून तेथे तयार होणारा आकर्षक रंगीत झगमगत्या अवोऱाचे फोटो आणि त्यातील चार्जित कणांचे देखील निरीक्षण नोंदवून त्याची संशोधित माहिती मावेन मंगळयानाने पृथ्वीवर पाठविली आहे पण आता मात्र मावेनचे काम थांबले आहे त्या मुळे तेथील कक्षेत भ्रमणा दरम्यान किंवा मंगळाच्या कक्षेतुन ओढल्या जाऊन ते मंगळ ग्रहावर आढळून नष्ठ होईल

रशियन अंतराळवीरांचा स्थानकाच्या तांत्रिक कामासाठी स्पेसवॉक संपन्न

 

अंतराळवीर Sergey Kud -Sverchkov आणि अंतराळवीर Mikaev अंतराळस्थानका बाहेरील भागात Solar Radiation Device Install करताना -फोटो -नासा संस्था 

नासा संस्था -27 मे 

नासाच्या अंतराळ मोहीम 74चे कमांडर Sergey Kud -Sverchkov आणि फ्लाईट इंजिनीअर Sergei Mikaev ह्यांनी बुधवारी अंतराळस्थानकाच्या तांत्रिक कामासाठी स्पेसवॉक केला हे दोनही अंतराळवीर सकाळी 10 वाजून18 मिनिटांनी स्पेसवॉक साठी स्थानकाबाहेर पडले आणि सहा तासांनी 4 वाजून 23 मिनिटाला स्पेसवॉक पूर्ण करून स्थानकात परतले 

सहा तासांच्या ह्या स्पेसवॉक मध्ये ह्या अंतराळवीरांनी स्थानकाच्या बाहेरील भागातील Zvezda service Module  आणि रशियन सेगमेंट मधील Poisk आणि Nauka module मधील तांत्रिक कामे पूर्ण केली त्यांनी Zvezda Module बाहेरील भागात Solar Radiation आणि Solar Flares ह्यांची तीव्रता मोजण्यासाठी अत्याधुनिक उपकरण फिक्स केले सध्या सूर्याच्या अंतर्गत भागातून आगीचे लोट आणि आगीच्या तीव्र ज्वाळा बाहेर अंतराळात बाहेर फेकल्या जात आहेत त्यामुळे हानिकारक विद्युत भारित सूर्य किरणे देखील बाहेर फेकल्या जातात त्याचा विपरीत परिणाम पृथ्वीवरील विद्युत उपकरणे आणि इतर यंत्रणेवर होतो तसेच अंतराळातील स्थानकाबाहेरील सोलर पॅनल आणि इतर यंत्रणेवर देखील होतो अशा वेळेस अंतराळस्थानकाला आणि अंतराळवीरांना देखील हानी पोहोचू शकते म्हणून अंतराळवीर आणि अंतराळ स्थानक ह्यांच्या सुरक्षिततेसाठी स्थानका बाहेरील भागात ह्या अग्निज्वाळा आणि  हानिकारक सौर किरणांची तीव्रता मोजमाप करणारी यंत्रणा बसवण्यात आली आहे त्या मुळे अंतराळवीर अशा वेळेस सावधगिरी बाळगून स्वत:चा बचाव करू शकतील व स्थानक देखील सुरक्षित राहू शकेल 

ह्या शिवाय ह्या अंतराळवीरांनी स्थानकाच्या रशियन सेगमेंट मधील Poisk Module आणि Nauka Module बाहेरील भागात देखील काम केले त्यांनी त्या भागातील पूर्ण झालेले दोन सायंटिफिक प्रयोगाचे उपकरण काढून टाकले  त्यांनी अंतराळातील मायक्रो ग्रॅव्हीटीत मायक्रो Organism वर काय परिणाम होतो ह्याचे निरीक्षण नोंदवून संशोधित माहिती गोळा करण्यासाठी बसविण्यात आलेले अत्याधुनिक उपकरण व इतर साहित्य काढून ठेवले 

हि कामे पूर्ण झाल्यानंतर  उरलेल्या वेळात ह्या अंतराळवीरांनी स्थानकात आलेल्या Progress 94 ह्या कार्गोशिप वरील अँटेनाचे फोटो काढले हे कार्गोशिप स्थानकात पोहोचले तेव्हा त्यावरील अँटेना उघडण्याचा प्रयत्न असफल झाला होता 

अंतराळवीर Sergey  Kud -Sverchkov ह्यांचा हा दुसरा स्पेसवॉक होता त्यांनी ह्या स्पेसवॉक साठी लाल रंगाच्या रेषा असलेला स्पेससूट परिधान केला होता अंतराळवीर Mikaev ह्यांचा हा पहिलाच स्पेसवॉक होता त्यांनी ह्या स्पेसवॉकसाठी परिधान केलेल्या स्पेससूटवर निळ्या रंगाच्या रेषा होत्या अंतराळ स्थानकाच्या नूतनीकरण आणि दुरुस्तीसाठी केलेला हा 279 वा स्पेसवॉक होता  

नासाच्या Space X Crew-13 अंतराळ मोहिमेतील चार अंतराळविरांची निवड जाहीर

 

नासाच्या Space X Crew -13  चे अंतराळवीर Jessica Watkins,Luke Delaney  कॅनडाचे अंतराळवीर Joshua Kutryk आणि रशियाचे अंतराळवीर Sergey Teteryatnikov- फोटो -नासा संस्था 

नासा संस्था - 20 मे  

नासाच्या Space X Crew-13 अंतराळ मोहिमे अंतर्गत अंतराळ स्थानकात वास्तव्यासाठी जाण्यासाठी चार अंतराळविरांची निवड जाहीर झाली आहे नासाचे अंतराळवीर Jessica Watkins, Luke Delaney कॅनडाचे अंतराळवीर Joshua Kutryk आणी रशियन अंतराळवीर Sergey Teteryatnikov ह्यांचा समावेश आहे 

ह्या अंतराळ मोहिमेचे कमांडरपद अंतराळवीर Jessica आणी पायलटपद अंतराळवीर Luke सांभाळणार असुन अंतराळवीर Joshua आणी अंतराळवीर Sergey हे दोघे मिशन स्पेशालिस्टपद सांभाळतील  

अंतराळवीर Jessica Watkins Colorado मधील Lafayette येथील रहिवासी आहेत 2017 मध्ये नासा संस्थेत त्यांची अंतराळवीर पदासाठी निवड झाली Stanford University मधून Geological आणी Environmental Scienceपदवी प्राप्त Jessica ह्यांनी California University मधून Doctorate केले त्यांनी  मंगळभुमी विषयी संशोधनात्मक अभ्यास केला असून त्या नासाच्या California येथील J.P.L Lab मधील Curiosity Mars Rover Science टिमच्या सदस्य आहेत त्या दुसऱ्यांंदा स्थानकात वास्तव्यास जाणार आहेत ह्या आधी 2022 मध्ये Space X Crew 4 अंतराळ मोहीम अंतर्गत त्या स्थानकात गेल्या होत्या त्यांनी मोहीम 67/68 मध्ये सहभाग नोंदवला त्या दरम्यान त्यांनी स्थानकात 170 दिवस वास्तव्य केले आणी सायंटिफिक संशोधनात सहभाग नोंदवला होता Space X Crew मोहीमे अंतर्गत स्थानकात दोनवेळा अंतराळप्रवास करणाऱ्या त्या पहिल्या नासाच्या अंतराळवीर आहेत 

 Florida येथील रहिवासी असलेले अंतराळवीर Luke Delaney हे मेकॅनिकल ईंजीनियर आणी एरोस्पेस ईंजीनियरमध्ये पदव्युत्तर आणि प्रावीण्य प्राप्त नौदल वैमानिक आहेत Luke ह्यांनी Test Pilot पदी कार्यरत असताना Operation Enduring Freedom मोहिमेच्या समर्थनार्थ संपूर्ण Pacific region मधून प्रवास केला नासाच्या Virginia येथील Langley Research Center Hampton येथे Test Pilot Instructor आणी Research Pilot पदी ते कार्यरत होते 2021 मध्ये त्यांची अंतराळवीर पदासाठी निवड झाली ते प्रथमच अंतराळस्थानकात वास्तव्यास जाणार आहेत 

 Fort Saskatchewan येथील रहिवासी अंतराळवीर Kutryk हे देखील पहिल्यांदाच अंतराळस्थानकात वास्तव्यास जाणार आहेत 2017 मध्ये त्यांची नासात निवड झाली त्यांनी कॅनडाच्या NATO UN आणी North American Aerospace Defense Command च्या मोहिमेमध्ये सहभागी होऊन CF-18 Fighter Pilot पदी काम केले Cold Lake येथील Aerospace Engineering Test Establishment मध्ये Experimental आणी Operational Test Pilot पदावरही ते कार्यरत होते त्यांनी कॅनडातील Royal Military College मधून BE Mechanical ची पदवी घेतली त्या नंतर त्यांनी ME Space Studies,Flight Test Engineering Defense Studies विषयात प्राविण्य प्राप्त केले 

रशियन अंतराळवीर Sergey Teteryatnikov ह्यांनी रशियातील सेंट पिटर्सबर्ग नौदल अकादमी मधून BE केले त्यांची Test Cosmonaut पदासाठी निवड होण्याआधी त्यांनी नौदल इंजिनीयर पदी अनेक ठिकाणी कामे केली विशेषतः पाणबुड्या आणि विशेष इंजिन रुम संचलन ह्या सह विविध नौदल अभियांत्रिकी विभागात त्यांनी काम केले 2021 मध्ये त्यांची Gagarin Research & Test Cosmonaut Training Center Cosmonaut Crops मध्ये निवड झाली 2023 पर्यंत ते तिथे कार्यरत होते अंतराळवीर Sergey देखील पहिल्यांदाच अंतराळस्थानकात वास्तव्यास जाणार आहेत

हे चारही अंतराळवीर सप्टेंबर ते नोव्हेंबर दरम्यान  सहा महिन्याच्या वास्तव्यासाठी स्थानकात जातील आणी अंतराळ मोहीम 75 मध्ये सहभागी होऊन तेथे सुरू असलेल्या सायंटिफिक संशोधनात सहभागी होतील 

आर्टेमिस मोहिमेतील अंतराळविरांतर्फे छोट्या अंतराळप्रेमी जॅकला Orion Flight Space suit गिफ्ट

CBS news आयोजित Artemis II Astronauts The Real Hero ह्या कार्यक्रमात अंतराळ प्रेमी छोट्या जॅकला Space suit दाखवताना अंतराळवीर Christina Koch -फोटो -CBS news 

नासा संस्था- (CBS news)  -12 में 

नासा संस्था वेगवेगळे वेगवेगळ्या ऊपक्रमाद्वारे नागरिकांना अंतराळमोहिमेत सहभागी होण्याची संधी देते अमेरीकेच्या पन्नास वर्षानी सुरू झालेल्या आर्टिमस मोहिमेत देखील सहभागी होण्याची संधी नासाने ऊपलब्ध केली होती आर्टेमिस ll मोहिमेतील ऊड्डाणस्थळी ऊपस्थित रहाण्याची आर्टेमिस II मोहिमेतील अंतराळवीरांचे अंतराळ ऊड्डाण प्रत्यक्ष वा आभासी पध्दतीने सोशल मिडीया द्वारे सहभागी होऊन पाहण्याची संधी नासाने जाहीर केली होती त्याला  नागरिकांनी ऊत्स्फुर्त प्रतिसाद दिला त्यात लहान मुलांचाही सहभाग होता

आर्टेमिस ll मोहिमेत सहभागी होऊन ह्या अंतराळविरांना पहाण्यासाठी उड्डाणस्थळी इतर लहान मुलांप्रमाणेच पाच वर्षाचा जॅक देखील आला होता तोही अंतराळविरांसारखा पांढऱ्या रंगाचा स्पेससुट घालून त्यावर कमांडर असे लिहले होते आर्टेमिस II  मोहिमेच्या अंतराळ उड्डाणाच्या लाईव्ह प्रसारणाच्या वेळी वार्तांकन करणाऱ्या  CBS news च्या पत्रकारांचे लक्ष त्याच्याकडे गेले त्यांनी Jack सोबत संवाद साधला तेव्हा त्याने मला देखील अंतराळवीर व्हायचे आहे असे सांगितले होते त्या वेळी त्याने ऊपस्थितांचे लक्ष वेधून घेतले होते त्या नंतर सोशल मीडियावर तो व्हायरल झाला होता 

आर्टेमिस मोहिमेतील अंतराळवीरांनी गिफ्ट दिलेल्या Orion Flight Space Suit सोबत अंतराळप्रेमी जॅक -फोटो -CBS News

आता अंतराळवीर चंद्र मोहीम यशस्वी करुन पृथ्वीवर परतल्यानंतर त्यांच्या ह्या मोहिमेबाबत जाणुन घेण्यासाठी अनेक कार्यक्रम आयोजित केल्या जात आहेत हे अंतराळवीर देखील ऊत्साहाने त्यात सहभागी होत आहेत 

ह्या अंतराळवीरांच्या आर्टेमिस मोहिमेच्या यशाबद्दल त्यांचे अभिनंदन करण्यासाठी आणि ह्या मोहिमेबद्दल जाणून घेण्यासाठी 1 मेला CBS Morning Town hall मध्ये Gayle King आणि Tony Dokoupil ह्यांनी Artemis II Astronauts the Real Hero ह्या सेलिब्रेशन कार्यक्रमाचे आयोजन केले होते ह्या कार्यक्रमात अंतराळवीर  Reid Wiseman,Victor Glover,Christina Koch आणि Jeremy Hansen ह्यांना आमंत्रित केले होते ह्या कार्यक्रमात त्यांनी ह्या छोट्या अंतराळप्रेमी जॅकला देखील आमंत्रित केले होते अंतराळवीर आर्टेमिस मोहिमेतून परतल्यानंतरही त्याच्याशी संवाद साधला होता 

ह्या कार्यक्रमात त्याची खास दखल घेऊन आधी त्याचे सर्वांनी कौतुक केले आणि अंतराळवीरांना त्याच्या अंतराळप्रेमा विषयी सांगितले अंतराळवीर Christina ह्यांनी त्याला जवळ बोलावले आणि त्याच्याशी संवाद साधत सांगितले की,आम्ही तुझ्या बद्दल असे ऐकले आहे की.तु अंतराळ वीरांसारखा पांढरा फ्लाईट स्पेससूट घालून  launching पासुन landing पर्यंत ह्या मोहिमेत सहभागी झालास आणी मोहिमेची माहिती घेतलीस पण तुझ्या आईकडून आम्हाला कळाले की,तुझा पांढरा स्पेससुट थोडा मळला होता आम्ही तुला आता आमच्या सारखा केशरी रंगाचा Orion फ्लाईट स्पेससुट गिफ्ट देणार आहोत त्यावर आमच्या सह्या आहेत शीवाय आम्ही तुला आमच्या टिममध्ये सहभागी करून घेत आहोत आणी तुला कंमाडरपद पण देत आहोत तुला चालेल ना? हे ऐकून छोटा Jack आश्चर्यचकित झाला आनंदाने ऊडी मारून त्याच्या आईकडे गेला आणी तिला बिलगुन हे सांगितल आणी पुन्हा पळत येत Christina ला बिलगुन आनंदाने हो म्हणाला तेव्हा Christina ने त्याला स्पेससुट दिला आणी तु आम्हाला खूप आवडलास असे सांगितले !"

त्या नंतर Jack च्या आईवडिलांनी अंतराळविरांचे आभार मानले आणी Jack ला अंतराळविश्वाची किती आवड आहे ते सांगितले अंतराळविरांनी त्याचे कौतुक केले त्याला प्रोत्साहन दिले त्यांच मोठेपण लहानाप्रती प्रेम फक्त आमच्या साठीच नाही सर्व मानवतेसाठी प्रशंसनीय आहे त्यांनी अत्यंत कठीण परिस्थितीत धैर्याने आर्टिमस मोहिम यशस्वी केलीय हे काम अतुलनीय आहे असे त्या म्हणाल्या